Landgoed Zuylestein is een unieke plek, dat voel je direct wanneer je vanaf de Rijksstraatweg tussen Leersum en Amerongen het toegangshek passeert. Op de kaarsrechte lanen verwacht je eerder een koets dan een auto tegen te komen. In het ommuurde gedeelte van het landgoed bevindt zich ook de moestuin – Door Daphne Balvers
Deze moestuin is dit voorjaar in zeventiende-eeuwse stijl gerestaureerd. Opvallend zijn de perfecte symmetrie en de brede paden tussen de groentebedden. Aan weerszijden van de toegangspoort ‘verdedigen’ twee indrukwekkende arenden de historische moestuin.
Historisch besef
Met Thea Dengerink, tuinhistorisch onderzoeker, neem ik plaats in een van de zitnissen in de muur. Vanuit de strategisch geplaatste nissen zijn de perfecte verhoudingen van de tuin goed zichtbaar. ‘Zuylestein was in de zeventiende eeuw een jachtslot waar voorname gasten werden ontvangen’, vertelt Thea. ‘Stadhouder Frederik Hendrik, de eigenaar van het landgoed, beëindigde jachtpartijen of wandelingen met zijn gasten vaak in de moestuin, en dan moest natuurlijk zichtbaar zijn dat de verhoudingen klopten. De tuin is niet vierkant; de verhouding is drie staat tot vier. Links – rechts is de verhouding één staat tot twee. Om het perspectief te versterken loopt de tuin naar de kant van de visvijver iets toe.’ Aan de hand van een gravure uit 1710 heeft Thea het gebruik van de tuin kunnen reconstrueren. ‘Volgend seizoen gaan we ook nog het leifruit langs de muren en de lage fruitboompjes rondom de groentebedden planten, zoals die op de gravure staan afgebeeld.’ Ik zie verschillende soorten kool en bieten, bonen, wortelen, uien, courgettes en pompoenen, aardappelen en een bed met bloemen. Vooral de kolen en bonen staan er prachtig bij. Ook bij de keuze voor de groenten laat Thea zich inspireren door historische afbeeldingen en geschriften, onder andere van hofhovenier Jan van der Groen. Maar niet het gehele assortiment is authentiek. ‘Aardappelen verbouwden ze in de zeventiende eeuw nog niet. Die plant was toen net ontdekt, en men wist nog niet wat men er mee aanmoest’, zegt Thea. ‘Ook in die periode probeerde men ‘nieuwe’ groenten uit. Soms viel de smaak of de kwaliteit tegen.’
Adel verplicht
‘Het landgoed was oorspronkelijk zelfvoorzienend’, vervolgt Thea. ‘Er liep vee, ze hielden kippen, de moestuin voorzag in de groenten, er was een boomgaard en zelfs een viskweekvijver. Duurzaamheid was vanzelfsprekend; verspilling was, en is nog steeds, uit den boze.’ Dat de opnieuw aangelegde moestuin biologisch moest worden, was dus evident. De huidige eigenares, Jemima de Brauwere, nazaat van Frederik Hendrik, neemt de maatschappelijke verantwoordelijkheid die bij de adel hoort zeer serieus. Haar doel is om ‘alle culturele, landschappelijke en ecologische waarden, en de maatschappelijke betekenis veilig te stellen als openbaar toegankelijk familiebezit.’ Het beheer laat zij grotendeels over aan Stichting Beheer Historische Groenmonumenten Utrechtse Heuvelrug. Maar mevrouw De Brauwere is niet te beroerd om zelf ook de handen uit de mouwen te steken.
Handwerk
Het onderhoud van de moestuin is sterk afhankelijk van het enthousiasme van vrijwilligers. Richard, die vanuit de Oranjerie, zijn ouderlijk huis, uitkijkt op de tuin, is van half maart tot half september in dienst als tuinbeheerder voor één dag in de week. Maar de overige dagen van de week is hij er ook regelmatig aan het werk als hobbyist. ‘Door omstandigheden konden we pas in april beginnen. Daardoor loopt alles een beetje chaotisch’, zegt Richard. ‘De grond is op zich goed, maar heeft wel goede bemesting nodig. We hebben ontzettend veel onkruid, voornamelijk knopkruid. Ik vermoed dat dat in de oude composthoop zat, en zo over de hele tuin is verspreid.’ Het voorbereiden van de grond gaat met de frees, maar verder gaat alles met de hand. Voor dit handwerk is Thea nog op zoek naar meer vrijwilligers. Iedere vrijwilliger kan desgewenst een vak ‘adopteren’. Hij of zij krijgt dan de verantwoordelijkheid voor zijn eigen vak.
Inkomsten genereren
Om de kosten enigszins beheersbaar te houden zijn mevrouw De Brauwere en Thea Dengerink constant op zoek naar manieren om publiek naar het landgoed te trekken en inkomsten te genereren. Zo geeft Thea rondleidingen, is het poortgebouw ingericht als huwelijks- en vergaderlocatie en bed and breakfast, en opent ‘Il Sogno’ in het portiersgebouw bij de toegangspoort een lunchroom. De groenten uit de moestuin worden verkocht aan ons voedselcollectief en aan winkels en horeca in de buurt. Af en toe wordt er een moestuindiner verzorgd en iedere vrijdagochtend is er in de tuin een winkeltje waar mensen een keuze kunnen maken uit de ‘mand van de week’.
Landgoed Zuylestein is absoluut een aanrader. Alles buiten de muren is publiekelijk toegankelijk. Op vrijdag tussen 10.00 en 14.00 uur is de moestuin open. Kijk voor meer informatie op www.landgoed-zuylestein.nl.
Voor leden van het voedselcollectief is een excursie georganiseerd op 22 oktober 2015. Zie de activiteitenagenda.
