Eten uit de supermarkt komt vaak uit een fabriek. De grondstoffen zijn meestal grootschalig verbouwd of gefokt en in een fabriek verwerkt en bewerkt. Eigenlijk weten we nauwelijks meer wat we op ons bord krijgen. Daar zijn veel mensen niet blij mee. Wat is de voorgeschiedenis van onze maaltijd? Een paar voorbeelden – door Jet Holleman, december 2012
- Dieren worden snel opgefokt met krachtvoer, in het donker en met weinig bewegingsruimte; ze krijgen preventief medicijnen toegediend.
- Gewassen groeien sneller met behulp van kunstmest, maar verliezen daardoor aan smaak en stevigheid. Bovendien is kunstmest minder goed voor de structuur van de grond.
- Ongedierte wordt bestreden met chemische bestrijdingsmiddelen; de resten daarvan zitten in de groente en het fruit. Afwassen helpt niet.
- Veel voedingsstoffen gaan verloren in de verwerkingsindustrie door verhitting en raffinering.
- Wij kunnen voedsel kopen van over de hele wereld. Het vervoer kost veel energie.
- Aan bewerkte en verpakte voedingsmiddelen zijn vaak stoffen toegevoegd zoals conserveringsmiddelen, kleurstoffen, extra suiker en zout.
Gelukkig zijn er alternatieven, bijvoorbeeld:
Biologische voeding
Biologische voeding (ook wel ecologische voeding) is een verzamelnaam voor voedingsmiddelen die voldoen aan bepaalde eisen op het gebied van milieu, natuur en landschap, het welzijn van dieren en productiemethoden. Globaal gezegd wordt biologische voeding voortgebracht zonder het gebruik van kunstmest of chemische bestrijdingsmiddelen en worden er hoge eisen gesteld aan het dierenwelzijn.
Op verpakt biologisch voedsel staat vaak een keurmerk. Dat kan het door de Nederlandse overheid gecontroleerde EKO-keurmerk zijn, en/of het keurmerk voor biologisch voedsel van de Europese Unie. Andere landen hebben hun eigen keurmerk, zoals het Bio-keurmerk in Duitsland en het AB-keurmerk in Frankrijk. Biologische voeding is verkrijgbaar in natuurvoedingswinkels, maar ook steeds meer bij de supermarkt.
Het EU-logo voor biologische landbouw en het EKO-keurmerk:
Centrale elementen in een biologische voeding
- Kies producten uit de biologische landbouw, die geproduceerd zijn zonder kunstmest en bestrijdingsmiddelen.
- Kies vooral plantaardige voedingsmiddelen. Beperk de consumptie van dierlijke producten, met name vlees. Het gebruik van voedselgewassen voor de veeteelt leidt tot een groot verlies van energie en grondstoffen.
- Gebruik het volledige product (bijvoorbeeld appel met schil).
- Gebruik verse en weinig bewerkte producten zonder synthetische toevoegingen.
- Eet groenten en fruit van het seizoen en zo veel mogelijk uit de eigen regio.
- Kies onverpakte of milieuvriendelijk verpakte producten (statiegeldverpakking).
- Kies een energiezuinige bereidingswijze (liever op gas koken dan elektrisch).
Achtergrond
De biologische/ecologische stroming ontstond aan het eind van de jaren zestig. Het was een reactie op de moderne landbouw– en verwerkingsmethoden die ingrijpende gevolgen hadden voor het leefmilieu en het dierenwelzijn. De aanhangers kiezen voor een verantwoord beheer van de beperkte aardse hulpbronnen.
Meer informatie: www.bionext.nl/biologisch
Biologisch-dynamische voeding
De biologisch-dynamische voeding is gebaseerd op de antroposofie. De aanhangers hechten grote waarde aan kwaliteit; zowel materiële als niet-materiële kwaliteit. Aan deze voedingswijze is een eigen landbouwsysteem gekoppeld, de biologisch–dynamische landbouw. Die maakt geen gebruik van kunstmest en bestrijdingsmiddelen en richt zich bovendien naar een kosmische kalender. Voor de gewasbescherming maakt men gebruik van speciale, homeopathisch verdunde preparaten. Qua bewaarmethoden geeft men de voorkeur aan warmtebehandeling boven bijvoorbeeld diepvries. De magnetron ziet men als ongunstig voor de voedselkwaliteit. Biologisch-dynamische producten hebben meestal een EKO-keurmerk en daarnaast een Demeter-keurmerk. Biologisch-dynamische producten zijn te koop bij de natuurvoedingswinkel.
Demeter-keurmerk voor biologisch-dynamische producten:
Centrale elementen in de biologisch-dynamische voeding
- Kies bij voorkeur verse producten, liefst van het seizoen en uit eigen land.
- Kies voor onbewerkte en volkorenproducten en volle, niet–gehomogeniseerde zuivel.
- Kies waar mogelijk voor producten uit de biologisch–dynamische landbouw.
- Gebruik koffie, thee, alcohol, tabak, chocola en ander snoep alleen als lekkernij.
- Vermijd kant–en–klaarproducten, producten met kunstmatige smaak–, kleur– of geurstoffen en diepvriesproducten.
- Voor jonge kinderen wordt doorgaans geen vitamine D–suppletie aanbevolen, omdat men meent dat hierdoor de botten te snel verharden.
Achtergrond
De antroposofische voeding is gebaseerd op het mensbeeld van Rudolf Steiner (1861-1925). Steiner wees, als reactie op het opbloeiende materialisme, op het belang van de innerlijke ontwikkeling van de mens. In het kader hiervan stelde hij richtlijnen op voor de landbouw, voeding en diverse andere levensgebieden. Deze zijn vooral gericht op het verwerven van inzicht om bewuste persoonlijke keuzes te kunnen maken; er zijn dus geen vaste regels.
In Steiners visie op landbouw en voeding staat de kwaliteit centraal: niet alleen de uiterlijke aspecten van een product (gaafheid, kleur e.d.), maar ook de innerlijke kwaliteit, die mede door de teeltwijze, bewaaromstandigheden en bereiding wordt bepaald. Daarnaast gaat men ervan uit dat ieder voedingsmiddel een eigen karakter of ‘kwaliteit’ heeft, doe invloed heeft op de mens die het eet.
Meer informatie: www.stichtingdemeter.nl/demeter
Reformvoeding
De reformvoeding kent geen algemene richtlijnen, geen keurmerk en (in Nederland) geen koepelorganisatie. De aanduiding ‘reform’ is niet beschermd. De producten zijn afkomstig uit de gangbare landbouw, tenzij anders vermeld. Van oudsher worden reformproducten verkocht in speciale reformwinkels, maar tegenwoordig heeft elke grotere supermarkt een schap met reformproducten. Typische producten in het reformassortiment zijn ruwe rietsuiker, zilvervliesrijst, diverse volle graanproducten, koudgeslagen olie, voedingssupplementen en –concentraten.
Centrale elementen in de reformvoeding
- Kies voor zo min mogelijk bewerkte voedingsmiddelen.
- Kies voor voedingsmiddelen zonder toevoegingen zoals kleur– en smaakstoffen, conserveermiddelen en stabilisatoren.
- Vermijd dierlijke producten.
Achtergrond
De reformbeweging is rond 1930 vanuit Duitsland naar Nederland gekomen. Zij vormt een reactie op de toenemende industriële bewerking van het voedsel, vooral het raffineren en het toevoegen van allerlei hulpstoffen en op de destijds heersende overwaardering voor vlees en onderwaardering voor volle granen, groenten en fruit.
Het belangrijkste motief van de reformbeweging was en is nog steeds de gezondheid. Een belangrijke impuls gaf de Zwitserse arts Bircher–Benner, die op basis van gunstige ervaringen met vers en rauw voedsel in Zürich een voedingskliniek stichtte. In het kader van het streven naar een ideale, geweldloze maatschappij werd indertijd het afzweren van producten van gedode dieren als een noodzakelijke stap beschouwd.
Meer informatie: http://nl.wikipedia.org/wiki/Reformbeweging
